Gedachten bij de week door ds. Wim Vermeulen

Volgende week maandag en dinsdag vindt in de Jacobikerk een heus “preekfestival” plaats, georganiseerd door de twee theologische universiteiten van Utrecht (TUU en PThU) met een aantal partners waaronder de IZB. Twee dagen vol lezingen en workshops, bedoeld voor predikanten uit de breedte van kerkelijk Nederland. Het thema van de tweedaagse is “Vrijmoedig”. Een spannend thema!

Het gebeurde in 1992 in de kathedraal van Palermo op Sicilië. Er is een grote begrafenisdienst gaande. Voorin de kerk staan maar liefst vijf kisten. Het zijn de slachtoffers van één van de grootste maffia-aanslagen uit de Italiaanse geschiedenis. Onderzoeksrechter Falcone, zijn vrouw plus drie politieagenten kwamen om het leven. Een machtsvertoning van ongekende omvang was de aanslag geweest. Eén van de agenten was de jonge Vito Schifani, die nota bene eigenlijk vrij was maar insprong voor een collega. Een twintiger die een vrouw en een zoontje van vier maanden achterliet. Na de preek van de kardinaal krijgt de vrouw van Vito het woord. Ze zal een toespraak houden die ze voorbereid heeft samen met de kardinaal en een neef die priester is. Een kleine, eenentwintig jarige vrouw pakt de microfoon en neemt het woord. “Ik, Rosaria Schifani-Costa, weduwe van agent Vito Schifani richt me tot de mensen van de maffia en dat zijn zeker geen christenen. Weet dat ook voor jullie de mogelijkheid van vergeving bestaat. Ik vergeef jullie, maar jullie moeten op je knieën. Jullie moeten op de knieën als je de moed hebt om radicaal te veranderen.” Het is doodstil geworden in de kathedraal. Iedereen houdt de adem in. Want je moet het maar durven, zo’n toespraak. Maffiosi op Sicilië deinzen voor niemand terug. Ze kopen je om, of ze leggen je om. Iedereen in Palermo weet: achter de kist van zijn slachtoffer staat de moordenaar.

Wat daar gebeurde, in die kathedraal, is een indrukwekkend voorbeeld van wat de Bijbel parrhesia noemt: vrijmoedigheid. Dat is een woord dat in het Nieuwe Testament heel regelmatig terugkeert, bijvoorbeeld in Handelingen 4 (“De leerlingen werden vervuld met de Heilige Geest en spraken het woord van God met vrijmoedigheid”) en in 1 Thessalonicenzen komen we het woord tegen. Paulus schrijft aan de christenen daar dat hij vrijmoedigheid heeft gekregen om het Evangelie van God tot hen te spreken. Vrijmoedigheid dus. Het woord dat daarvoor het Nieuwe Testament daarvoor gebruikt, komt oorspronkelijk uit de politiek. Parrhesia betekent letterlijk: alles zeggen. En dat was een recht voor mensen die in, laten we zeggen de gemeenteraad van hun stad of dorp zaten. Als politicus had je het recht om in een gemeenteraadsvergadering alles te zeggen wat je wilde zeggen. Dat dat een speciaal vastgelegd recht was, is natuurlijk al veelzeggend.

Het geeft aan dat het niet vanzelfsprekend is dat je in een groep alles kunt zeggen wat je wilt. Dat weten wij allemaal, denk ik. In elke familie, in elke politieke partij, in elke kerkenraad, elke vakgroep, in elke oudercommissie, bestuur, vriendengroep of noem maar op zijn er thema’s waar je maar beter niet over kunt beginnen. Thema’s die gevoelig liggen en waar niemand zijn handen aan branden wil. De oude Grieken hadden dat blijkbaar al door en het leek hen verstandig daar iets over te regelen. Later kom je het woord ook nog op een andere manier tegen. Parrhesia is dan een houding. Want je kunt het recht wel hebben om te zeggen wat je wilt, maar je moet het ook nog durven. Je moet de moed en de innerlijke vrijheid hebben om op te staan, zoals Rosaria in de kathedraal van Palermo. Je moet het lef hebben om in zo’n broeierige sfeer naar de microfoon te grijpen en te zeggen wat gezegd moet worden. Laten we bidden dat de (Jacobi)kerk een plek is waar we parrhesia oefenen en beoefenen.

Bidt om vrijmoedigheid voor wie geroepen wordt tot spreken – in de gemeente, op het werk, in de politiek, waar dan ook. En als je zelf zo iemand bent: spreek vrijmoedig en weet je gedragen!