Gedachten bij de week door ds. Wim Vermeulen

Afgelopen week ontvingen aan de PThU ruim dertig mensen hun masterdiploma, onder wie Jacobikerker Erik Oevermans. In mijn rol als academiepastor mocht ik de viering leiden die een plek had in het programma. Centraal stond de tekst uit Prediker: ‘Want God is in de hemel en u bent op de aarde. Laten daarom uw woorden weinig zijn’. Voor theologen, die vaak dikke boeken schrijven, een uitdagende tekst! Ter inspiratie – niet alleen voor theologen – de tekst van mijn overdenking…

“De doorsnee theoloog staat niet bekend als een man of vrouw van weinig woorden. Integendeel, zou ik bijna zeggen. Hoeveel woorden zou het oeuvre van Augustinus of Thomas bevatten? Hoeveel woorden Calvijns Institutie – slechts bedoeld als een bescheiden hulp bij het Bijbellezen. Om nog maar te zwijgen van de meer dan 9.000 pagina’s die Karl Barth nodig had om een onvoltooide dogmatiek af te leveren. Misschien dat het vooral de mannen zijn die weinig maat kennen als het om worden gaat, maar ik ben toch wel benieuwd: op hoeveel woorden staat jouw teller, na drie, zes of misschien nog wel meer jaren van theologie studeren? Hoeveel woorden heb je gebruikt voor papers, voor presentaties, voor een scriptie? Hoeveel woorden heb je aangehoord tijdens colleges? Hoeveel woorden heb je tot je genomen tijdens het doorspitten van stapels boeken en artikelen? Hoeveel woorden heb je gebruikt in gesprekken en discussies met je medestudenten?

Laten je woorden weinig zijn…. houdt de prediker ons voor. En ‘weinig’ – ik moest dat voor dit publiek natuurlijk wel even nazoeken – dat is echt een woord dat met kwantiteit te maken heeft, ik kan er niets anders van maken. De prediker nodigt je dus uit om je meesterschap letterlijk te tonen in de beperking. Je bent niet pas een goed theoloog als je dikke boeken schrijft of lange preken houdt. En trouwens, zei Jezus ook niet eens iets over bidden met een grote omhaal van woorden?

De beperking dus, daar worden we toe uitgenodigd. Maar waarom? De reden is net zo eenvoudig als diep. God is in de hemel, jij bent op de aarde. Dat is het. Als theologen reiken we hoog en grijpen we verder dan veel wetenschappelijke polsstokken lang zijn. Maar, zegt prediker, je bent en blijft een mens van de aarde. God is in zijn eigen domein, en past niet zomaar binnen onze categorieën. Dat betekent niet dat er niets zinnigs over God te zeggen valt. Prediker roept je niet op om maar te zwijgen, of vooral over andere dingen te praten. Weinig: dat is de gulden middenweg tussen niets en veel. Tussen de sprakeloosheid en de spraakorgie. Tussen die twee uitersten zoekt een goed theoloog zijn of haar weg. Het zal de kwaliteit van je spreken beslist ten goede komen.

Vandaag neem je afscheid van de PThU. Ik hoop van harte dat je dat doet met een beetje weemoed, omdat je – ondanks alles – toch ook wel van de PThU bent gaan houden. Je bent hier opgeleid om met woorden God, de kerk en de samenleving te dienen. En dat in een tijd waarin woorden er, meer dan we lang dachten misschien, toe doen. De wereld snakt naar goede woorden, juiste en precieze woorden. Naar woorden die én aangenaam zijn én met zout bestrooid, zoals de apostel Paulus het formuleert. Ik hoop dat je je leven lang kritisch zult blijven op de kwaliteit en op de kwantiteit van je eigen spreken. Daarmee kun je het verschil maken in kerk en samenleving. Om veel woorden gaat het niet. Het zijn niet de minste theologen geweest die aan het einde van hun leven nog maar een paar zinnen over hadden. Hoe dichter bij de essentie, hoe minder woorden. En dicht bij de essentie, dat is toch waar een theoloog wil zijn?”