|
Maandagavond en Dinsdagochtend 14 juni
De bekende U-vormige tafel, de schilderijen van dichters, theologen en politici, de ingelijste foto van de Jacobikerk, Gabors Duits met het vertrouwde Hongaarse accent, dit is de laatste avond. We krijgen cadeaus en Clari heeft luchpakketjes klaar gemaakt voor morgen. Broodjes, chocola en een blikje bier. We hebben allemaal het gevoel dat we hier al weken rondhangen maar in werkelijkheid is het pas de derde dag.
Dinsdagochtend. De afronding van het afscheid. Gabor heeft vanochtend al een paar godsdienstlessen gegeven, terwijl het toch echt nog maar negen uur is. Hij komt in snelle tred uit de kerk gelopen. De kleine kerk met de pastorie aan de overkant heeft iets intiems, zo’n dorpsdominee die dicht op zijn werk leeft, en waarvoor zijn werk tegelijkertijd zijn leven is. Er is geen scheiding. Hij hoort bij Moldava, net als de dokter, de priester en de kruidenier.
Aan het ontbijt vertelt hij ons over de lessen die hij geeft op Middelbare en lagere scholen en reisjes die hij met de kinderen maakt. We horen van pubers met hanekammen en slapende onderuitgezakte tieners. En terwijl ik mijn ontbijt wegprik, zie ik hem voor de groep staan, gedreven, scherp en tja, toch ook wel lang van stof.
De zon schijnt als we in de auto stappen. Een laatste blik achterom: het rode dak van de kerk, bessenplukkende zigeunerkinderen en de pijpen van de U.S. Steel. Moldava zit erop.
Marieke van Willigen Maandag 13 juni
Kosice is een stad ter grootte van Utrecht. Veel mensen uit de gemeente Moldava werken bij U.S. Steel, een staalfabriek in Kosice. We waren er vandaag met Gabor en Clari. In het centrum staat een oude Middeleeuwse kathedraal met een dak van mozaďek. Het oude centrum ziet er schoon en goed onderhouden uit. Geen grauwe huizen maar propere gele, witte of Mediterraan blauwe kleuren. Zodra je uit het centrum loopt, begint de griebus. Straatkinderen, sjokkende bejaarden, bedelende zigeuners. In de Dominicaanse kerk lopen Kosicaren binnen om te bidden. Een oude vrouw naast me bidt de rozenkrans, ik zie het kettinkje wel honderd keer door haar handen gaan. Ze zucht en snikt.
Gabor en Clari kennen een goed restaurantje waar we gaan eten. Gabor vergast ons op verhalen uit de omgeving, het verleden en de toekomst van Slowakije, of beter gezegd van de Hongaren in Slowakije. Je krijgt een steeds beter beeld van dit land en deze gemeente, waar de lange armen van de Stasi nog bijna voelbaar zijn. De archieven van de Stasi zijn sinds een jaar geopend, zodat Gabor namen weet van gemeenteleden die voor de Stasi werkten. En in één adem door vertelt hij hoe hij de Nederlandse kerk ziet. Michiel de Ruiter, die zeeman uit de geschiedenisboekjes, heeft ooit Hongaarse protestanten geholpen. Daarom hebben de Hongaren grote bewondering voor de Nederlandse protestanten en zijn wij een voorbeeld voor hun kinderen. Wat gebeurd is, is gebeurd, geschiedenis kun je vertrouwen en laat je nooit in de steek. Historie voorspelt, en is een legitimatie voor het heden. Misschien dat daarom geschiedenis zo’n belangrijke rol speelt voor de Moldaven.
Marieke van Willigen Zondag 12 juni
We vallen met onze neus in de boter, er worden drie baby's gedoopt. De ouders en peetvaders zitten in een kring rond het doopvont. Dominee Laos leest het formulier voor. En niet stel voor stel, maar gezamenlijk zegt het legertje ouders en peetvaders "ja". Samen de doopbelofte doen, heeft wel wat. Wat ze beloofd hebben weten we niet, vermoedelijk dat ze hun kinderen in de Christelijke leer opvoeden, somtijds in zwakheid wandelende. Na de zegen sluiten we de dienst af met het Hongaarse volkslied.
De fellowship is uit elkaar, in groepjes van twee of alleen (Christiaan en Saskia) gaan we eten bij gezinnen uit de kerk. Johan en ik gaan bij curator Sandor en zijn gezin eten. Hij woont in een mooi huis bovenop de berg. Een prachtig uitzicht op de Hongaarse grens. Echt een diep gesprek wordt het niet, want Sander en zijn vrouw en dochter kunnen vooral Hongaars. Ons Engels proberen we daarom zoveel mogelijk te vereenvoudigen, wat de inhoud niet echt ten goede komt. Een merkwaardige gewaarwording zo'n taalbarriere. De Babylonische spraakverwarring mag dan een bron van werkgelegenheid en studie zijn (een tolk verdient 400 euro per uur), maar is in dit geval zeker ook lastig. Daarom bij deze een oproep aan alle Jacobischolieren die dit lezen. Leer je vreemde talen! Stamp woordjes!
Ondertussen is het weer opgeknapt en is een deel van de groep gaan wandelen. We zijn uitgenodigd om in de gemeentezaal mee te denken over de verbouwingsplannen.
Marieke van Willigen Zaterdag 11 juni 16:30 uur
We hebben een prachtig uitzicht op het dak van de protestantse kerk in Moldava. Het mooie rode dak, waarvoor we in Utrecht ooit geld in de collectezak gooiden, steekt boven de vervallen daken uit. De Moldaafse prediker Gabor is een bikkel. Door weer en wind reist hij elke zondag af naar verschillende kerkjes in de omtrek. Hij gooit nog een houtje op het vuur (zomer!) en laat ons een soort catechisatieboekje zien. Ik denk dat het voor kinderen is bedoeld, met al die eenvoudige plaatjes, maar het blijkt voor de kerkenraad te zijn: onderricht. Er is weinig bijbelkennis in Slowakije, omdat het land tot niet zo lang geleden onder communistisch bewind leefde. "En van de Communisten mocht de bijbel niet." Gabor probeert die bijbelkennis nu zo goed en zo kwaad als dat gaat bij te spijkeren. Hij geeft ook bijbelles aan jongeren. En eigenlijk gaat het, ondanks de soms lastige omstandigheden, nog helemaal niet zo slecht. Dit jaar hebben twaalf mensen belijdenis gedaan.
Marieke van Willigen Zaterdagochtend 11 juni 2005
Terugblikkend op een heerlijke avond Bratislava, gaan we straks onze reis vervolgen naar Szepspi "Moldava" moet je eigenlijk niet zeggen, dat is kwetsend. Per mail zijn we door een Moldaafs gemeentelid gewaarschuwd voor allerlei historische pijnpuntjes. Voorzichtigheid was geboden, lazen we in Utrecht. Hoe het precies zit, weet ik niet, maar dat ga ik onderweg aan Beatrice vragen. Want Beatrice weet en kan alles. Ook veel en snel wodka achterover klappen. Zij en Roland zijn een pienter koppel, want Roland blijkt over een groot improvisatievermogen te beschikken. Zet die twee maar op Nova Zembla, ze zijn binnen een week terug. De Sczepsifellowship bestaat uit Saskia, buurt geregeld met een koning of prins, Johan u welbekend, heeft gister in zijn eentje zonder morren het hele traject afgelegd, Christiaan, met hem ga ik vandaag in de auto zitten, Beatrice, Roland en ik. Een bed verder ligt Saskia te slapen. We verblijven in een "keurig" hotelletje. We zijn heel benieuwd wat ons in Scespi te wachten staat. Volgens planning (van Roland, dus hij klopt) zijn we er om een uur of twee. U hoort vandaag nog van ons!Marieke van Willigen Bratislawa
onverwachts belandden we in een prachtige oost-europese stad. Sllowaaks lijkt op russisch met een nederlands accent. We zijn moe, na de lange reis. Tot morgen. Groet van de moldavagroep!
Marieke van Willigen |
